June 10th, 2010 by Erik

Het is zo ver gekomen dat ik tegenwoordig mijn toevlucht neem tot audioboeken. De tijd die ik eerder gebruikte om te lezen, heb ik de laatste paar maanden redelijk opgevuld met andere dingen, maar intussen raken mijn dagen opnieuw zo ingedeeld dat ik weer wat meer lees. Echter, ik heb ook het nut van een audioboeken in combinatie met een iPod en een reis van en naar het werk van telkens ongeveer 30 minuten herontdekt. Voorlopig even geen Spaanse of Portugese les in de auto (hopelijk in september wel Hindi!), maar audioboeken.

Het eerste audioboek was meteen een goede start: Ayn Rands “Anthem”. Trouwe lezers van mijn blog weten dat ik van Ayn Rand een tijdje geleden “The Fountainhead” las, maar mezelf nog niet capabel/ervaren/gevuld met achtergrond genoeg voelde om het boek een waardige bespreking te geven. Wel heb ik er regelmatig uit geciteerd, waaruit mag blijken dat ik het met stukken uit dat boek wel kon vinden –en dat was ook zeker zo. Ik was en ben nieuwsgierig naar meer van Rands werk, en dus vond ik Anthem een goede keuze als audioboekexperiment. En ondanks dat het een Librivox opname was, viel de audiokwaliteit gelukkig goed mee, én werd het gehele boek door dezelfde persoon voorgelezen. Dat is namelijk al eens tegengevallen in het verleden, bijvoorbeeld bij de opname van Jack Londons “Call of the Wild”.

Maar “Anthem” dus. In dit verhaal dat oorspronkelijk bedoeld was om een toneelstuk te worden, vertelt Ayn Rand over Equality 7-2521, een jongeman geboren in een collectivistische maatschappij ergens in een dystopische toekomst. Het is een primitievere maatschappij, waar men kaarsen en toortsen gebruikt, en waar men vooral handenarbeid verricht, en die sterk doet denken aan een commune van de Amish, maar dan zonder de religie. Inwoners refereren uitsluitend naar zichzelf in de eerste persoon meervoud, worden na de geboorte ondergebracht in het Home of the Infants, en gaan later naar het Home of the Students om enigszins geschoold te worden. De Council of Vocations kiest voor hen het beroep uit waarvoor ze het meest geschikt geacht worden, en dat dienen ze de rest van hun relatief korte leven uit te voeren. Er worden geen beslissingen genomen die niet uit de groep voortkomen, en het is verboden om voorkeuren te hebben, of om de ene broeder of zuster te prefereren boven de anderen; iedereen is immers gelijk.

Equality 7-2521 zit echter vol zonde, want hij stelt bij zichzelf vast dat hij wél voorzichtige voorkeuren ontwikkelt. Zo wil hij immers liefst van al, na zijn schooltijd, toegewezen worden aan het Home of the Scholars, waar hij wetenschap zou kunnen beoefenen, en de mysteries der natuur zou kunnen ontrafelen en ze ten dienste van alle mensen zou kunnen stellen. Eén en ander valt echter tegen, want de Council of Vocations kent hem het beroep van straatveger toe.

Equality 7-2521 is verbaasd hierover, maar aanvaardt de wijsheid van de Council, en neemt zich voor om gedwee straten te vegen en alzo de gemeenschap te dienen, want slechts dat is goed wat gedaan wordt voor het goed van de gemeenschap.

De zonden van Equality 7-2521 gaan niet weg mettertijd, want gaandeweg ontwikkelt hij een band met International 4-8818, een mede-straatveger, die sterker is dan de banden met zijn andere broeders. Dit mag niet, dus ze doen beiden hun best om hier voorzichtig in te zijn, niets te laten blijken, en zich er schuldig over te voelen. Wanneer ze samen onverwacht een vreemde put in de grond ontdekken en Equality 7-2521 erin op verkenning gaat, belooft International 4-8818 te zwijgen, hoewel hij zelf niet naar beneden durft te gaan. De tunnel is wellicht wat wij een metrotunnel zouden noemen, maar Equality 7-2521 heeft er geen kennis over, noch de woordenschat ervoor, al is het voor hem wel snel duidelijk dat deze tunnel door mensenhanden gemaakt is en gebruik maakt van materialen en technologie die hem onbekend zijn, waaruit hij concludeert dat deze tunnel een reliek uit de “Unmentionable Times” moet zijn. Hoewel beiden weten dat het ontdekken en verkennen van dingen uit de Unmentionable Times strafbaar zijn, besluit Equality 7-2521 de ruimte in het geheim toch te verkennen en ernaar terug te keren met kaarsen, terwijl International 4-8818 voor dekmantels zal zorgen. Iedere dag, tijdens de 3 uur durende toneelvoorstelling waar de straatvegers dagelijks naar moeten kijken, sluipt Equality 7-2521 weg om de tunnel te verkennen, waarna International 4-8818 hem helpt ongezien terug in de rij te glippen wanneer de werkers naar het Home of the Street Sweepers terugkeren.

Tijdens zijn werkuren komt Equality 7-2521 ook in contact met de “love interest” van het verhaal: Liberty 5-3000, op wie hij dus al snel verliefd wordt. Dit is ook een zonde, want het is verboden om de ene zuster boven de andere te prefereren, maar beide partijen voelen hetzelfde, en laten het gebeuren, hoe verboden ook, en hoe beperkt ook hun opties. In zijn gedachten geeft Equality 7-2521 aan Liberty 5-3000 een naam: The Golden One. Ook dit is verboden, omdat niemand een unieke individuele naam mag hebben, maar zijn gevoelens zijn nu eenmaal sterker dan hemzelf, en stiekem proberen de twee dagelijks enkele woorden en blikken uit te wisselen – waaruit blijkt dat ook The Golden One een unieke naam voor haar vlam heeft: The Unconquered.

Equality 7-2521 ontdekt nieuwe dingen in de tunnel, en voert er dagelijks experimentjes uit met de gevonden voorwerpen. Zo slaagt hij erin uiteindelijk electriciteit op te wekken, en een gloeilamp te laten branden. De mogelijkheden die dit biedt om zijn broeders en zusters te helpen, zijn immens. Equality 7-2521 droomt ervan deze kracht te gebruiken om de hele stad met deze vreemde gloed te verlichten, wat veel efficiënter lijkt dan kaarsen en toortsen. Equality 7-2521 besluit de gloeilamp te presenteren aan het Home of the Scholars, opdat de technologie bekend mag worden en de mensen kan dienen, en stiekem ook in de hoop dat hij dan alsnog tot het Home of the Scholars zal toegelaten worden.

Dat valt echter tegen, want niets mag immers aanvaard worden dat niet door de groep bedacht is, en het is wel heel zondig van Equality 7-2521 om een persoonlijke ontdekking aan de geleerden voor te stellen, er kennelijk van uitgaande dat zijn hersenen beter zijn dan die van zijn broeders, en dat ze dit niet zelf samen konden ontdekken. Om nog maar te zwijgen van zijn ernstige overtredingen door zomaar vrijelijk rond te lopen. Equality 7-2521 wordt veroordeeld tot zweepslagen en kerkerverblijf.

Hij ontvangt er veel en stevige zweepslagen, maar weet uiteindelijk toch vrij makkelijk te ontsnappen. Equality 7-2521 vlucht naar het bos buiten de stad: het Uncharted Forest. Daar leert hij wat het is om niet op een verplicht uur op te staan, om voor zijn eigen voedsel te zorgen, en de vrijheid te hebben naar hartelust te verkennen. Hij leert ook dat de wilde verhalen over het bos niet helemaal waar zijn, al zorgt hij er wel altijd voor dat hij ’s nachts in een ring van vuur slaapt.

Na enkele dagen haalt Liberty 5-300 hem in, ze miste hem zo erg dat ze er liever voor koos met hem alleen in zonde te leven, dan in de stad zonder hem te zijn en de wil van de Council te volgen. Ze probeert haar liefde voor hem uit te drukken, wat niet makkelijk is omdat ze niet naar zichzelf kan verwijzen in de eerste persoon, want die woorden werden hen niet aangeleerd.

Samen vinden ze later een huis terug, waar ze ook voor het eerst een spiegel zien, en waar ze in boeken de woorden vinden die ze al die tijd zochten, en die verboden waren door de Council: “Ik”, “mij”, “mijn”. De eerste woorden die The Golden One dan spreekt, zijn “Ik hou van jou”. Eindelijk kan ze datgene zeggen waar ze al die tijd de woordenschat voor ontbrak.

Gebaseerd op de verhalen uit de boeken die ze vinden, kiezen ze elk een individuele naam: Prometheus en Gaea. Prometheus schrijft over het kwaad dat volgde uit het wegnemen van woorden als “ik” en “mij” uit de taal, en vraagt zich af hoe mensen het zo ver konden laten komen. Ze besluiten in het huis te blijven wonen, en daar hun gezin te stichten. Prometheus zal er verder onderzoeken en leren, en de omgeving zo ver mogelijk verkennen en in kaart brengen.

Later kerft Prometheus in een steen het woord EGO, opdat het nooit meer vergeten moge worden.

Een mooi kortverhaal over de triomf van het individu over de massa, over hoe gelijkheid een gevaarlijke illusie is, en over hoe het individuen zijn die voor vooruitgang zorgen, niet groepen. Het voorlaatste hoofdstuk is een mooie bloemlezing op het individualisme, waarin Prometheus onder meer beseft dat er in wezen niets is wat de vrijheid van mensen kan bedreigen, behalve andere mensen. “Vrijheid” betekent dus vrij zijn van andere mensen.