July 9th, 2008 by Erik

Stranger in a Strange Land is het verhaal van een jongeman, geboren op Mars, die naar de Aarde gebracht wordt en zijn Martiaans perspectief en gewoonten meebrengt.

Valentine Michael Smith is de zoon van twee astronauten die deelnamen aan een expeditie naar Mars. Wanneer de bemanning echter sterft, blijft Mike verweesd achter, en wordt hij opgevoed door de inwoners van Mars.

Die Martianen verschillen op belangrijke punten van mensen. Wanneer ze sterven, bijvoorbeeld, houden ze niet op te bestaan, maar vervoegen ze de Ouderen, aan wie de nog levende Martianen steeds raad kunnen vragen. Het is een rustig bestaan op Mars, en diepe contemplatie, astrale projectie, en telekinese worden er door ieder heel vanzelfsprekend beoefend als een normaal onderdeel van het leven.

Zo’n twintig jaar na de eerste expeditie landt er een tweede, die Mike terug meeneemt naar de Aarde (met goedkeuring van de Ouderen, overigens).

Aangekomen op de Aarde ontstaat er natuurlijk een hele commotie in de media wanneer bekend wordt dat de jongeman van Mars meegebracht werd. Temeer wanneer blijkt dat hij erfgenaam is van niet enkel zijn ouders, maar van heel de bemanning van de eerste expeditie, en een fabelachtige rijkdom zijn wettelijk deel is. Mike wordt nog voor zijn aankomst op Aarde het mikpunt van politiek getouwtrek. Voor zijn veiligheid, en tot er beslist is hoe het nu verder moet met hem, wordt Mike in een hospitaal ondergebracht, terwijl hij went aan onze zwaartekracht, en langzaam wat Engels leert. In dit hospitaal wordt reeds duidelijk dat deze jongeman soms in een diepe trance gaat, waardoor hij bijna dood lijkt, maar de machines tonen aan dat hij heel langzaam ademt, en zijn hart toch nog heel langzaam klopt. Hij gebruikt deze trances om ervaringen, die soms overweldigend kunnen zijn, te verwerken en te proberen begrijpen.

Hoewel vrouwen verboden zijn in zijn kamer, lukt het verpleegster Gillian Boardman toch om binnen te sluipen, en zo de eerste vrouw te zijn die de man van Mars te zien krijgt. Haar verpleegsterhart gaat uit naar zijn engelengezicht en hulpeloze toestand, en wanneer ze hem een glas water aanbiedt wordt ze onverwacht zijn water brother. Het delen van water op Mars is een serieuze zaak, en vormt een band die hechter is dan gewone vriendschap of liefde.

’s Avonds vertelt Jill haar vriend en politiek columnist Ben Caxton over haar ervaring, en hij slaagt erin haar te overtuigen om een afluisterapparaat in Mike’s slaapkamer te verbergen. Later toont de stereovisie een interview met “de man van Mars”, maar Jill ziet meteen dat dit een farce is, daar de echte man van Mars nog onvoldoende Engels spreekt, en zeker minder bekend is met onze Aardse gewoonten en gebruiken dan de man die op de stereovisie getoond wordt. Hierop besluit Ben om te proberen aan het publiek duidelijk te maken dat tegen hen gelogen werd, wellicht om politieke redenen, en hij besluit samen met enkele getuigen door te dringen tot Mike’s kamer, om te eisen de échte man van Mars te zien te krijgen, die in wezen gevangen gehouden wordt in het hospitaal. Wanneer hij dit echter doet verdwijnt hij spoorloos, en dit doet Jill besluiten om Mike te helpen ontsnappen. Ze overtuigt hem met haar mee te komen, wat hij meteen doet, want een water brother heeft immers altijd het beste voor met zijn broeders.

Ze ontsnappen naar de villa van Jubal Harshaw, die naast een vriend van Ben ook een schatrijke schrijver van pulp is, een gewiekste advocaat, een dokter, en een adviseur van invloedrijke personen. In deze villa wonen ook drie vrouwen die dienst doen als kok en secretaresse, en mannen die vooral klusjesmannen zijn. Iedereen is er echter uit vrije wil, en samen vormen ze een heel vrij en discreet huishouden. Het is hier dat Mike langzaam meer leert over de mens en de menselijke gebruiken, en natuurlijk ook over vrouwen en relaties.

Mike toont zich een snelle leerling; hij leest boeken welhaast aan lichtsnelheid, en kan terwijl hij rust in trance gaan om tot een dieper begrip van wat hij las en van de mensen rond hem te komen. Met een kinderlijke naïeviteit gebruikt hij deze trances, evenals telekinese en de kracht om een object (of mensen!) definitief uit het bestaan te laten verdwijnen. Het is voor zowel voor Mike als voor de rest van het huishouden een leerproces, waarbij Mike steeds uit het perspectief van een buitenstaander naar de mens en zijn gewoonten kijkt. Sommige dingen komen hem als uitermate vreemd voor, terwijl andere voor hem vanzelfsprekend zijn maar voor de Aardlingen bizar.

Mike blijkt een bijzondere fascinatie met de menselijke religies te hebben, omdat ze zo verschillen van het equivalent op Mars. Op Mars wéét men wat er gebeurt wanneer een Martiaan sterft, en wanneer men aan de Ouderen raad vraagt dan wéét men dat die raad ook echt van die Ouderen komt. Op Aarde zijn er religies met tegenstrijdige beweringen, die onmogelijk allemaal waar kunnen zijn.

Wanneer de tijd gekomen is voor Mike om zijn vleugels uit te slaan en de wijde wereld te ontdekken, mag het dan ook niet verbazen dat hij na een tijd zijn eigen religie begint. Hoewel het niet helemaal hetzelfde is als de religies die we kennen, zijn er genoeg elementen die zijn organisatie dicht genoeg tegen een religie doen aanleunen om het een religie te noemen. Hij leert er zijn visie op het inversum aan anderen, iets wat niemand ongetransformeerd laat, in positieve zin.

Immers, hoewel hij een vreemde is hier, is Mike nog steeds geboren en getogen in een menselijk lichaam, en zijn eigen ideeën en vaardigheden zitten dus ook verscholen in alle andere mensen, alleen weten deze andere niet hoe ze ertoe moeten komen, omdat ze eenvoudig in een heel andere cultuur opgegroeid zijn - en een aandere taal gebruiken. De Martiaanse taal kennen, een zeer complexe taal overigens, is vereist om sommige concepten te kunnen overdragen, en om juist dat perspectief op de realiteit te krijgen dat telepathie en telekinese etc… mogelijk maken.

Stranger in a Strange Land won in 1961 de Hugo Award, en was een bestseller die later zelfs “The most famous Science Fiction Novel ever written” genoemd werd. Het is dit boek, samen met Time Enough for Love, dat Robert Heinlein tot een van mijn meest geliefde auteurs maakte. Ook Starship Troopers is trouwens van zijn hand, al moet het gezegd dat in dat geval het boek veel meer rond politiek draait (op een goede manier) dan de film.

Maar Stranger… is en blijft een zeer onderhoudend boek. Heinlein schrijft legt de vinger op de pols (en soms op de wonde) van de menselijke psyche, en stelt de juiste vragen zonder er meteen een antwoord op te geven, laat staan een “juist” antwoord. Wanneer Mike seksualiteit ontdekt en daar zijn eigen visie op ontwikkelt, en wanneer hij eindelijk leert waarom mensen lachen, zijn zeer memorabele stukjes literatuur. Door de ogen van Valentine Michael Smith laat de auteur ons op een heel andere manier naar mensen kijken, en Mike’s “Church of All Worlds” is een van de weinige Kerken waarin ik mezelf zou kunnen zien toetreden. De vrije seksualiteit en open liefde zijn bewonderenswaardig, al blijft het wellicht een idealiseren - het is duidelijk dat de meeste mensen moeten leren denken in Martiaans voor ze er klaar voor zijn, slechts enkelingen kunnen dit beleven zonder de taal van Mars te leren.

“Thou art God.”

Robert Heinlein wordt, samen met Isaac Asimov en Arthur C. Clarke, beschouwd als een van de drie grootmeesters van het science fiction genre.